پرويز اذكائى
12
فهرست ما قبل الفهرست ( آثار ايرانى پيش از اسلام ) ( فارسي )
خط ميخى ويژهء پادشاهان هخامنشى بود ، پس با خود آنها برافتاد ؛ ولى خطّ آرامى كه در سرتاسر امپراتورى ايشان كاربرد همگانه يافته بود ، همهء اقاليم زبانهاى ايران و انيران را فتح كرد و جهانگير شد . قومى سامىنژاد از سرزمين « آرام » در مرزهاى غربى بابلزمين تا بلندىهاى آسياى صغير - كه با سوريهء شمالى كنونى منطبق باشد - چون زبان و خطّ ايشان در بين اقوام مجاور رسوخ كرد ، پس نسبت بدان نامنژاد « آرامى » مصطلح و مشتهر گرديد . خطّ آرامى / يا / آسورى كه با خط فنيقى خويشاوندى داشته است ، يك شاخهء عمده از الفباى سامى شمال ( - كنعانى ) بشمار مىرود ، كه نخستين كتيبه بدان از سال 850 ق . م . در سوريه پيدا شده است . هم از پايان سدهء 7 ق . م . سرتاسر سوريه و بخشى بزرگ از ميانرودان يكسره آرامى زبان شدند . خط و زبان آرامى در ادوار تاريخى آشورى ، مادى و هخامنشى وسيلهء ارتباط بينالمللى در شرق باستان - از مصر تا هند - بشمار مىرفت . اين خطّ و زبان در ميانرودان حتى زبان اكدى و خط ميخى بابلى را در بومگاه اصلى آنها منسوخ كرد . گسترش همگانهء آن گذشته از كاربردش در نوشتههاى رسمى و اساسى ، خود موجب آن شد كه بر روى پوستها ، چرمها ، پاپيروس و سفال نيز نوشته آيد . اهميّت خاصّ چنين خطّ و زبانى در عهد هخامنشى ، علاوه بر آنكه زبان اصلى تاجران و مهاجران امپراتورى مىبود ، در اين هم باشد كه مكاتبات دولتى و مراسلات بين حكومت مركزى و ادارات شهربانى / ساتراپىها بدان صورت تحرير مىپذيرفت ؛ كتيبههاى پارسى باستان نيز به زبان آرامى ترجمه مىشد ؛ و جز اينها كه اشارتوار ياد مىشود « 1 » . « زبان آرامى در عهد هخامنشى » اسم كتاب ممتّع و عالمانهاى است ، تأليف دو تن از دانشمندان ايرانشناس آلمان - فرانتز آلتهايم و روت اشتيل - كه متضمّن تاريخ خطوط و سير تحوّلات و مسائل زبانشناسى « آرامى امپراتورى » ( - به تعبير ماركوارت ) مىباشد . نظر به اهميّت خاصّ موضوع ما نحن فيه ، دكتر رودلف ما تسوخ يك كتابگزارى سودمند
--> ( 1 ) . تاريخ خطّهاى جهان ، ص 101 - 104 . / مقدّمهء فقه اللغهء ايرانى ، ص 130 - 131 . / The Alphabet ( a key to the history of mankind ) , pp . 253 - 255 . / The Hand - produced Book ( id . D . Diringer ) , p . 112 . / The cambridge History of Iran , vol . 2 , pp . 709 - 710 .